منحنی B، C و D کلید مینیاتوری: تفاوت، ظرفیت قطع و انتخاب برای پروژه
تفاوت کلید مینیاتوری B و C و D، پاسخ کوتاه: منحنی کلید مینیاتوری نشان می‌دهد کلید در چند برابر جریان نامی آنی قطع میکند: منحنی B در حدود ۳ تا ۵ برابر (روشنایی و بارهای مقاومتی)، C در ۵ تا ۱۰ برابر (مصارف عمومی، پریز و موتورهای کوچک) و D در ۱۰ تا ۲۰ برابر (بارهای با جریان راهاندازی زیاد مثل ترانس و موتور). ظرفیت قطع (۶ یا ۱۰ کیلوآمپر) را هم با جریان اتصال کوتاه محل بسنجید.
فهرست مطالب
روی هر کلید مینیاتوری حرفی مثل B16 یا C25 نوشته شده است. عدد، آمپر نامی کلید است و حرف، منحنی قطع آن: اینکه کلید در برابر جریان‌های ناگهانی چقدر «صبور» است. انتخاب منحنی اشتباه یعنی یا کلید بی‌دلیل هنگام روشن شدن موتور و ترانس قطع میکند، یا در اتصال کوتاه یک کابل بلند دیر عمل میکند. این مقاله منحنی‌های B، C و D، ظرفیت قطع و روش انتخاب برای پروژه را توضیح می‌دهد. مرور کلی انواع کلید در راهنمای انتخاب کلید تابلو برق آمده است.
کلید مینیاتوری چطور قطع میکند؟
هر کلید مینیاتوری دو بخش حفاظتی دارد:
- بخش حرارتی (بیمتال): برای اضافهبار. هرچه جریان بیشتر، زودتر قطع میکند. طبق استاندارد IEC 60898-1، کلید با ۱٫۱۳ برابر جریان نامی دست‌کم یک ساعت قطع نمی‌کند و با ۱٫۴۵ برابر، کمتر از یک ساعت قطع میکند. این بخش در همهٔ منحنی‌ها یکسان است.
- بخش مغناطیسی: برای اتصال کوتاه. وقتی جریان از حد معینی بالاتر رود، کلید در کسری از ثانیه قطع میکند. تفاوت B، C و D دقیقاً در همین حد است.
منحنی B، C و D: جدول مقایسه
| منحنی | محدودهٔ قطع آنی (برابر جریان نامی) | مثال برای کلید ۱۶ آمپر | کاربرد معمول |
|---|---|---|---|
| B | ۳ تا ۵ برابر | ۴۸ تا ۸۰ آمپر | روشنایی و پریز ساختمان، بار اهمی، کابل‌های بلند |
| C | ۵ تا ۱۰ برابر | ۸۰ تا ۱۶۰ آمپر | مصارف عمومی و تجاری، موتورهای کوچک، درایورهای LED و بارهای با جریان هجومی متوسط |
| D | ۱۰ تا ۲۰ برابر | ۱۶۰ تا ۳۲۰ آمپر | ترانسفورماتور، موتورهای با راهاندازی سنگین، دستگاه جوش، UPS |
یعنی کلید C16 در جریان ۸۰ آمپر ممکن است آنی قطع کند و در ۱۶۰ آمپر حتماً قطع میکند. جریان بین این دو را بخش حرارتی با تأخیر قطع میکند.
کدام منحنی را انتخاب کنیم؟
- جریان هجومی بار را ببینید. لامپ رشته‌ای، بخاری و المنت جریان هجومی کمی دارند: B کافی است. موتور هنگام راهاندازی مستقیم ۵ تا ۸ برابر جریان نامی میکشد و ترانسفورماتور هنگام وصل شدن ممکن است بیش از ۱۰ برابر بکشد: برای این‌ها C یا D.
- طول کابل را در نظر بگیرید. در یک کابل بلند، مقاومت سیم جریان اتصال کوتاه را محدود میکند. اگر جریان اتصال کوتاه انتهای کابل به حد قطع آنی کلید نرسد، کلید دیر قطع میکند و کابل و انسان در خطرند. در مسیرهای طولانی منحنی B (یا کابل ضخیم‌تر) امنتر است.
- در شک، C انتخاب رایج است. برای تابلوهای تجاری و صنعتی عمومی، C تعادل خوبی بین قطع‌های بی‌دلیل و حفاظت است.
آمپر کلید را هم فراموش نکنید: باید از جریان مجاز کابل کمتر باشد. جدول آن را در آمپر کلید اتوماتیک متناسب با سطح مقطع کابل ببینید.
مثال: کابل بلند تا پمپ حیاط
یک پمپ تک‌فاز با کابل ۲٫۵ میلی‌متر مربع و طول ۸۰ متر تغذیه می‌شود. مقاومت هر متر سیم مسی ۲٫۵ حدود ۰٫۰۰۷۵ اهم است؛ مسیر رفت و برگشت ۱۶۰ متر یعنی حدود ۱٫۲ اهم. حتی بدون حساب مقاومت شبکه، جریان اتصال کوتاه انتهای کابل از حدود ۲۳۰ ÷ ۱٫۲ ≈ ۱۹۰ آمپر بیشتر نمی‌شود و در عمل کمتر است. کلید C16 برای قطع آنی تا ۱۶۰ آمپر لازم دارد که لب مرز است؛ کلید B16 با ۸۰ آمپر مطمئن قطع میکند. پس اگر جریان راهاندازی پمپ اجازه دهد، B16 یا کابل ضخیم‌تر انتخاب درست‌تری است. برای محاسبهٔ دقیق افت ولتاژ و سطح مقطع، از ماشین‌حساب راهنمای انتخاب سطح مقطع کابل استفاده کنید.
ظرفیت قطع: ۴٫۵، ۶ یا ۱۰ کیلوآمپر؟
عددی مثل 6000 یا 10kA روی کلید، بیشترین جریان اتصال کوتاهی است که کلید می‌تواند بدون آسیب قطع کند (Icn در IEC 60898). این عدد باید از جریان اتصال کوتاه محتمل در محل نصب بزرگتر باشد:
- واحدهای مسکونی و تابلوهای دور از ترانس: ۴٫۵ یا ۶ کیلوآمپر معمولاً کافی است.
- تابلوهای تجاری، صنعتی و نزدیک ترانسفورماتور: ۱۰ کیلوآمپر یا بیشتر؛ در تابلوی اصلی کنار ترانس معمولاً کلید اتوماتیک (MCCB) با ظرفیت قطع بالاتر لازم است.
کلیدهای صنعتی گاهی با استاندارد IEC 60947-2 و عدد Icu برچسب می‌خورند؛ این عدد با Icn قابل مقایسه است ولی شرایط آزمون آن متفاوت است، پس برای مقایسه به برگهٔ مشخصات سازنده مراجعه کنید.
منحنی‌های K و Z
برخی سازندگان منحنی K (برای موتور، با حد مغناطیسی بالا و حرارتی حساس‌تر) و Z (بسیار حساس، برای حفاظت مدارهای الکترونیکی و نیمه‌هادی) هم دارند. برای بیشتر پروژه‌ها، B، C و D کافی است.
اشتباه‌های رایج
- عوض کردن B با C یا D فقط برای اینکه «نپرد»، بدون بررسی طول کابل؛
- نصب کلید ۶ کیلوآمپر در تابلویی که جریان اتصال کوتاهش بیشتر است؛
- بزرگ کردن آمپر کلید به‌جای حل علت قطع؛
- استفاده از کلید مینیاتوری به‌تنهایی برای حفاظت اضافهبار موتور؛ برای موتور کلید حرارتی MPCB یا بیمتال بهتر است.
خرید از تک جریان
کلیدهای مینیاتوری را با منحنی، آمپر و ظرفیت قطع هر مدل در صفحهٔ محصول ببینید. برای جریان‌های بالاتر کلید اتوماتیک MCCB و برای حفاظت موتور کلید حرارتی MPCB را بررسی کنید.
محصولات مرتبط
فیوز مینیاتوری تک فاز ۴۰ آمپر برند AEG
فیوز مینیاتوری تک فاز ۴۰ آمپر برند AEG، ساخت توس فیوز، برای حفاظت مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه. تیپ قطع (B یا C) و قدرت قطع (۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر) را هنگام سفارش انتخاب کنید.
- واحد فروش: عدد
- تعداد پل: ۱ پل (تک فاز)
- جریان نامی: ۴۰ آمپر
- قدرت قطع: ۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر
- نکته انتخاب: تیپ B برای روشنایی و مصارف خانگی، تیپ C برای موتورها و مصارف صنعتی.
کلید اتوماتیک فیکس ۸۰۰ آمپر سه پل PNMF-800H برند PNS
- واحد فروش: عدد
- ساخت: ایران
- ضمانت: ضمانت سلامت و کیفیت ساخت
- نکته انتخاب: جریان بار، قدرت قطع موردنیاز، تعداد پل و نوع رله حفاظتی با محاسبات تابلو تطبیق داده شود.
فیوز مینیاتوری سه فاز و نول ۱۰ آمپر برند AEG
فیوز مینیاتوری سه فاز و نول ۱۰ آمپر برند AEG، ساخت توس فیوز، برای حفاظت مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه. تیپ قطع (B یا C) را هنگام سفارش انتخاب کنید.
- واحد فروش: عدد
- تعداد پل: ۳ پل + نول (سه فاز و نول)
- جریان نامی: ۱۰ آمپر
- قدرت قطع: ۶ کیلوآمپر
- نکته انتخاب: تیپ B برای روشنایی و مصارف خانگی، تیپ C برای موتورها و مصارف صنعتی.
کلید اتوماتیک فیکس ۲۰۰ آمپر سه پل PNMF-250H برند PNS
- واحد فروش: عدد
- ساخت: ایران
- ضمانت: ضمانت سلامت و کیفیت ساخت
- نکته انتخاب: جریان بار، قدرت قطع موردنیاز، تعداد پل و نوع رله حفاظتی با محاسبات تابلو تطبیق داده شود.
پرسش‌های پرتکرار
فرق کلید مینیاتوری B و C چیست؟
در حد قطع آنی (مغناطیسی): منحنی B بین ۳ تا ۵ برابر و منحنی C بین ۵ تا ۱۰ برابر جریان نامی قطع آنی میکند. بخش حرارتی هر دو یکسان است.
برای موتور کلید B بگیرم یا C؟
موتور هنگام راهاندازی جریان هجومی زیادی میکشد، پس C یا برای راهاندازی سنگین D مناسبتر است. برای حفاظت اضافهبار موتور، کلید حرارتی MPCB یا بیمتال بهتر از کلید مینیاتوری است.
ظرفیت قطع کلید مینیاتوری چقدر باشد؟
از جریان اتصال کوتاه محتمل در محل نصب بزرگتر باشد. در واحد مسکونی ۴٫۵ یا ۶ کیلوآمپر معمولاً کافی است؛ در تابلوهای صنعتی و نزدیک ترانس ۱۰ کیلوآمپر یا بیشتر.
چرا در کابل بلند کلید B امنتر است؟
مقاومت کابل بلند جریان اتصال کوتاه را کم میکند. منحنی B با جریان کمتری قطع آنی میکند، پس در انتهای کابل بلند مطمئنتر و سریعتر عمل میکند.
