راهنمای سیم و کابل

چرا برق را با ولتاژ بسیار بالا منتقل می‌کنند؟

دکل‌های انتقال برق در کوهستان نشان می‌دهند چرا برق را با ولتاژ بسیار بالا منتقل می‌کنند.

چرا برق را با ولتاژ بالا منتقل می‌کنند، پاسخ کوتاه: چرا برق را با ولتاژ بالا منتقل می‌کنند؟ چون توان P = U × I است و تلفات خط با مجذور جریان زیاد می‌شود (I²R)؛ با بالا بردن ولتاژ، همان توان با جریان کمتر منتقل می‌شود و تلفات به شدت کم می‌شود. مثلاً انتقال ۱۰۰ مگاوات با مقاومت ۱۰ اهم در هر فاز در ۴۰۰ کیلوولت حدود ۰٫۶٪ تلفات دارد، اما در ۱۳۲ کیلوولت حدود ۶٪ و در ۲۰ کیلوولت غیرممکن است.

فهرست مطالب
  1. دو رابطه که همه‌چیز را توضیح می‌دهد
  2. مثال عددی: ۱۰۰ مگاوات
  3. زنجیرهٔ ولتاژها
  4. چرا ولتاژ را بی‌نهایت بالا نمی‌برند؟
  5. پیام برای کارخانه و ساختمان
  6. خرید از تک جریان
  7. پرسش‌های پرتکرار

خط‌های انتقال بالای سر جاده با ولتاژی صدها برابر پریز خانه کار می‌کنند. این فقط برای «زور بیشتر» نیست؛ یک دلیل ساده ریاضی دارد: تلفات. در ادامه با اعداد گرد نشان می‌دهیم چرا بدون ولتاژ بالا برق از نیروگاه به شهر نمی‌رسید. اگر بحث مقطع و افت ولتاژ برایتان مهم است، راهنمای انتخاب سطح مقطع کابل را ببینید.

دو رابطه که همه‌چیز را توضیح می‌دهد

  • توان: P = U × I (در سه‌فاز P = √۳ × U × I × cos φ).
  • تلفات خط: Pتلفات = I² × R؛ تلفات با مجذور جریان زیاد می‌شود.

برای انتقال همان توان، اگر ولتاژ ۱۰ برابر شود جریان یک‌دهم می‌شود و تلفات ۱۰۰ برابر کمتر.

مثال عددی: ۱۰۰ مگاوات

فرض: انتقال ۱۰۰ مگاوات سه‌فاز با ضریب قدرت ۱، مقاومت ۱۰ اهم در هر فاز خط (عدد نمونه).

ولتاژ خط جریان هر فاز تلفات (۳ I² R) درصد تلفات
۲۰ کیلوولت حدود ۲٬۸۸۷ A حدود ۲۵۰ MW غیرممکن (بیش از توان)
۱۳۲ کیلوولت حدود ۴۳۷ A حدود ۵٫۷ MW حدود ۵٫۷٪
۴۰۰ کیلوولت حدود ۱۴۴ A حدود ۰٫۶۲ MW حدود ۰٫۶٪

مثلاً در ۴۰۰ کیلوولت: I = ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰٬۰۰۰) ≈ ۱۴۴ آمپر و تلفات ۳ × ۱۴۴² × ۱۰ ≈ ۰٫۶۲ مگاوات. در ۲۰ کیلوولت جریان ۲۰ برابر و تلفات حدود ۴۰۰ برابر می‌شود؛ یعنی خط اصلاً این توان را نمی‌رساند.

تجهیزات پست و ترانسفورماتورها زنجیره کاهش ولتاژ برق را از انتقال تا مصرف نشان می‌دهند.
ترانسفورماتورها ولتاژ برق را مرحله‌به‌مرحله برای مصرف کاهش می‌دهند.

زنجیرهٔ ولتاژها

ژنراتور نیروگاه معمولاً ولتاژ نسبتاً پایینی (ده‌ها کیلوولت) تولید می‌کند؛ ترانس افزاینده آن را به ولتاژ انتقال می‌رساند، پست‌های کاهنده مرحله‌به‌مرحله پایین می‌آورند (مثلاً ۱۳۲، ۶۳ و ۲۰ کیلوولت) و ترانس توزیع آخر آن را به ۴۰۰/۲۳۰ ولت برای مصرف می‌رساند. در ایران سطوح انتقال و فوق‌توزیع از جمله ۴۰۰، ۲۳۰، ۱۳۲ و ۶۳ کیلوولت، و توزیع ۲۰ کیلوولت است. ترانسفورماتور حلقهٔ اصلی این زنجیره است؛ داستان رقابت AC و DC در جنگ جریان‌ها آمده است.

مقره‌های بلند و هادی‌های باندل محدودیت‌های انتقال برق با ولتاژ بسیار بالا را نشان می‌دهند.
مقره‌های بلند و هادی‌های باندل هزینه و پیچیدگی ولتاژهای بسیار بالا را نشان می‌دهند.

چرا ولتاژ را بی‌نهایت بالا نمی‌برند؟

  • عایق: ولتاژ بالاتر یعنی زنجیر مقره‌های بلندتر و فاصلهٔ ایمنی بیشتر از زمین و دکل.
  • کرونا: در ولتاژ بسیار بالا هوا اطراف سیم یونیزه می‌شود و صدای جلز و تلفات ایجاد می‌کند؛ خطوط ولتاژ بالا اغلب از چند هادی کنار هم (باندل) استفاده می‌کنند تا میدان کم شود.
  • هزینه: دکل بلندتر، پست گران‌تر و تجهیزات سنگین‌تر.

پس هر شبکه ولتاژی بهینه برای فاصله و توانش انتخاب می‌کند. در سطح کوچک‌تر، همین منطق را در کارخانه می‌بینید: حفاظت و قطع مدار برای ولتاژ ۴۰۰ ولت تا ۲۰ کیلوولت کیفیتی متفاوت دارد.

پیام برای کارخانه و ساختمان

همین منطق در مقیاس کوچک‌تر در هر کارخانه کار می‌کند. هر چه فاصلهٔ تابلو تا بار بیشتر باشد و جریان بزرگ‌تر، افت ولتاژ و تلفات بیشتر می‌شود؛ پس بارهای بزرگ را نزدیک پست یا ترانس می‌گذارند و برای مسیرهای بلند سطح مقطع بزرگ‌تر یا ولتاژ بالاتر انتخاب می‌کنند. در پروژه‌های بزرگ، تغذیهٔ سالن‌های دور از ترانس با ولتاژ ۲۰ کیلوولت و ترانس محلی بسیار رایج است.

خرید از تک جریان

کابل‌های توزیع کم‌ولتاژ را در کابل برق مسی و کابل برق آلومینیومی ببینید. توان و فاصله را بفرستید تا پیشنهاد دهیم.

محصولات مرتبط

پرسش‌های پرتکرار

چرا ولتاژ انتقال بالاست؟

برای کم کردن جریان و در نتیجه تلفات و ضخامت سیم لازم برای رساندن توان زیاد به فاصلهٔ دور.

چرا ولتاژ خانه پایین است؟

برای ایمنی و ساده بودن تجهیزات؛ ولتاژ بالا در مصرف‌کننده نیاز به فاصله و عایق بیشتر دارد و خطرناک‌تر است.

ولتاژ را چطور بالا و پایین می‌برند؟

با ترانسفورماتور در پست‌های افزاینده و کاهنده.

کرونا چیست؟

یونیزه شدن هوا اطراف سیم در میدان الکتریکی شدید که صدای جلز‌ولز و تلفات ایجاد می‌کند.

سطوح ولتاژ در ایران چیست؟

انتقال و فوق‌توزیع در سطوح مثل ۴۰۰، ۲۳۰، ۱۳۲ و ۶۳ کیلوولت، توزیع ۲۰ کیلوولت و مصرف‌کنندهٔ نهایی ۴۰۰/۲۳۰ ولت.

آیا DC هم این مزیت را دارد؟

بله؛ HVDC برای مسیرهای خیلی طولانی تلفات و مزایای خاص خود را دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *