کابل سه رشته، سه و نیم، چهار یا پنج رشته؟ کاربرد هر کدام و نقش نول و ارت
کابل سه و نیم رشته، پاسخ کوتاه: کابل چهاررشته برای سه فاز و نول هم‌سایز است؛ سه و نیم رشته (مثل ۳×۹۵+۵۰) نول کوچکتر دارد و برای بارهای متعادل در سایزهای بزرگ ارزان‌تر است؛ پنج‌رشته یا چهار و نیم رشته هادی ارت جدا برای سیستم TN-S دارد. اگر هارمونیک زیاد یا بار نامتعادل است، نول را کوچک نکنید.
فهرست مطالب
عددی که پیش از علامت «×» روی کابل می‌آید، تعداد رشته‌ها (هادی‌ها) است. ولی انتخاب بین ۳، ۳٫۵، ۴ یا ۵ رشته فقط سلیقه نیست؛ به نوع بار (تکفاز یا سهفاز)، نیاز به نول و سیستم زمین ساختمان بستگی دارد. در این مقاله کاربرد هر کدام را توضیح می‌دهیم. خواندن کامل کد کابل در معنی کد کابل برق آمده است.
کدام کابل برای چه کاری؟
| کابل | هادی‌ها | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| ۲ رشته | فاز + نول | تکفاز بدون ارت (مثلاً مدارهای خاص یا داخل لوله با ارت جدا) |
| ۳ رشته | فاز + نول + ارت، یا سه فاز | تغذیهٔ تکفاز با ارت؛ یا سهفاز بدون نول با ارت جدا |
| ۳٫۵ رشته (مثل ۳×۵۰+۲۵) | سه فاز + نول کوچکتر | تغذیهٔ تابلوها در سایزهای بزرگ |
| ۴ رشته | سه فاز + نول، یا سه فاز + ارت | تغذیهٔ تابلو سهفاز (TN-C)، موتور سهفاز با ارت |
| ۵ رشته | سه فاز + نول + ارت | تغذیهٔ تابلو در سیستم TN-S |
سه و نیم رشته
در بار سهفاز متعادل، جریان نول تقریباً صفر است و فقط عدم تعادل بین فازها را حمل می‌کند. برای همین در سایزهای بزرگ (معمولاً از ۳۵ یا ۵۰ به بالا)، هادی نول کوچکتر ساخته میشود و کابل سبک‌تر و ارزان‌تر است. نمونه‌ها: ۳×۳۵+۱۶، ۳×۵۰+۲۵، ۳×۹۵+۵۰، ۳×۱۵۰+۷۰.
احتیاط: اگر بار پر از تجهیزات الکترونیکی (اینورتر، UPS، LED، کامپیوتر) است، هارمونیک‌ها جریان نول را زیاد می‌کنند و نول کوچک ممکن است داغ شود. در این حالت کابل چهار رشتهٔ هم‌سایز بهتر است.
سیستم زمین: TN-C یا TN-S
- TN-C: نول و ارت در یک هادی مشترک (PEN). کابل چهار رشته (سه فاز + PEN). رایج در تغذیهٔ اصلی از شبکه.
- TN-S: نول و ارت از هم جدا. کابل پنج رشته (یا چهار رشته + هادی ارت جدا). برای تابلوهای داخل ساختمان و تجهیزات حساس توصیه میشود.
- TN-C-S: تا تابلو اصلی PEN مشترک، از آنجا به بعد جدا. پس از نقطهٔ جدا شدن، نول و ارت دیگر نباید به هم وصل شوند.
سطح مقطع هادی ارت را در صورت جدا بودن، از قاعدهٔ استاندارد بگیرید (تا ۱۶ هم‌اندازهٔ فاز، ۱۶ تا ۳۵ برابر ۱۶، بالاتر نصف فاز).
موتور سهفاز
موتور سهفاز نول لازم ندارد؛ کابل چهار رشته با سه فاز و ارت کافی است. سایز کابل موتور را در جدول کابل موتور ببینید.
رنگ رشته‌ها
در کابل‌های جدید طبق IEC: فازها قهوه‌ای، مشکی و خاکستری، نول آبی و ارت سبز-زرد. در کابل‌های چهار رشتهٔ بدون ارت، رشتهٔ چهارم معمولاً آبی (نول) است. پیش از اتصال، نقش هر رشته را با دفترچه یا روی کابل بررسی کنید.
نمونهٔ انتخاب برای چند مصرف رایج
| مصرف | کابل | توضیح |
|---|---|---|
| موتور سهفاز ۱۱ kW | ۴×۴ (۳ فاز + PE) | نول لازم نیست |
| تابلو فرعی با بارهای تکفاز، سیستم TN-S | ۵ رشته (۳ فاز + N + PE) | تا حدود ۱۶ یا ۲۵ mm² رایج |
| تابلو فرعی بزرگ، TN-S | ۳×۹۵+۵۰ + سیم PE جدا، یا ۴×۹۵ + PE | نول کاهش‌یافته فقط اگر بار متعادل و بدون هارمونیک باشد |
| ورودی ساختمان TN-C | ۴ رشته یا سه و نیم رشته (PEN) | طبق شرکت توزیع |
| بار اینورتری یا اداری زیاد | نول هم‌اندازهٔ فاز | جریان هارمونیک سوم در نول |
انتخاب کابل ورودی تابلوها در راهنمای تابلو برق صنعتی هم آمده است.
خرید از تک جریان
کابل‌های سه و نیم رشته را در کابل مفتولی سه و نیم رشته، کابل افشان سه و نیم رشته و کابل آلومینیومی سه و نیم رشته ببینید. کابل‌های چهار و پنج رشتهٔ آلومینیومی هم موجود است.
محصولات مرتبط
کابل افشان فیلردار ۵۰+۹۵×۳ مدل NYMHY اعتماد کابل
- واحد فروش: متر
- ساخت: ایران
- برند: اعتماد کابل
- ضمانت: ضمانت سلامت و کیفیت ساخت
- قیمت: قیمت منبع از ریال به تومان تبدیل شده و هزینه برش جداگانه است.
- نکته انتخاب: سطح مقطع نهایی باید بر پایه جریان، افت ولتاژ، طول مسیر و شرایط نصب تعیین شود.
کابل آلومینیوم ۱۶+۲۵×۳ با عایق XLPE مدل NA2XY لوشان
کابل مفتولی زمینی ۱۶+۲۵×۳ مدل NYY لوشان
کابل آلومینیوم ۵۰+۹۵×۳ با عایق XLPE مدل NA2XY لوشان
پرسش‌های پرتکرار
کابل سه و نیم رشته یعنی چه؟
کابل سهفاز با سه هادی هماندازه برای فازها و یک هادی کوچکتر برای نول، مثل ۳×۵۰+۲۵. در سایزهای بزرگ استفاده میشود چون جریان نول در بار متعادل کمتر از فازهاست.
کابل پنج رشته چه زمانی لازم است؟
وقتی هم نول و هم ارت جداگانه تا تابلو مقصد لازم است، یعنی سیستم TN-S: سه فاز، یک نول و یک ارت.
برای موتور سهفاز کابل چند رشته بگیرم؟
موتور سهفاز نول لازم ندارد؛ کابل چهار رشته (سه فاز + ارت) کافی است.
کابل سه رشته برای تکفاز مناسب است؟
بله؛ فاز، نول و ارت. مثلاً ۳×۲٫۵ برای مدار پریز تکفاز یا ۳×۶ برای تغذیهٔ تکفاز یک تابلو کوچک.
به‌جای کابل پنج رشته میشود کابل چهار رشته و سیم ارت جدا کشید؟
بله، اگر سیم ارت در همان مسیر و با سطح مقطع کافی باشد؛ در بسیاری از پروژه‌ها برای سایزهای بزرگ همین روش رایج است.
در کابل سه و نیم رشته کدام رشته نازک‌تر است؟
رشتهٔ نول یا PEN؛ مثلاً در ۳×۱۲۰+۷۰ رشتهٔ ۷۰ نول است.
