وبلاگ
فرمولهای کاربردی برق صنعتی: جریان، توان، افت ولتاژ، اتصال کوتاه، خازن، گشتاور و تلفات کابل با مثال حلشده

فرمول های برق صنعتی، پاسخ کوتاه: پرکاربردترین فرمولها: جریان سهفاز I = P ÷ (۱٫۷۳ × U × cosφ) و تکفاز I = P ÷ (U × cosφ)؛ افت ولتاژ سهفاز ΔU = ۱٫۷۳ × L × I × cosφ × ρ ÷ S با ρ مس حدود ۰٫۰۲۲۵؛ جریان ترانس In = S ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰) و جریان اتصال کوتاه تقریبی Isc ≈ In ÷ uk؛ خازن لازم Q = P × (tanφ۱ − tanφ۲)؛ و گشتاور موتور T = ۹۵۵۰ × P ÷ n. برای موتور سهفاز ۴۰۰ ولت، هر کیلووات تقریباً ۲ آمپر جریان دارد.
بیشتر تصمیمهای روزمرهٔ برق صنعتی، از سفارش کابل تا انتخاب کلید و خازن، با چند فرمول ساده گرفته میشود. این صفحه آن فرمولها را یکجا جمع کرده است و برای هرکدام یک مثال عددی حلشده دارد تا بتوانید عددهای پیشنهادی فروشنده یا پیمانکار را کنترل کنید. مقادیر برای شبکهٔ ۴۰۰/۲۳۰ ولت و ۵۰ هرتز ایران است.
آنچه در این راهنما میخوانید
- جریان و توان
- ضریب قدرت و خازن
- افت ولتاژ
- مقاومت و تلفات کابل
- ضرایب تصحیح جریان مجاز
- ترانس و اتصال کوتاه
- سایز هادی ارت
- دور و گشتاور موتور
- انرژی و هزینه
- جدول خلاصه
۱. جریان و توان
| کمیت | تکفاز (۲۳۰ ولت) | سهفاز (۴۰۰ ولت) |
|---|---|---|
| توان اکتیو P (وات) | U × I × cosφ | ۱٫۷۳ × U × I × cosφ |
| توان ظاهری S (ولتآمپر) | U × I | ۱٫۷۳ × U × I |
| جریان I | P ÷ (U × cosφ) | P ÷ (۱٫۷۳ × U × cosφ) |
| جریان موتور | P ÷ (U × cosφ × η) | P ÷ (۱٫۷۳ × U × cosφ × η) |
مثال: موتور ۱۱ کیلووات، cosφ = ۰٫۸۵ و راندمان ۰٫۹: I = ۱۱۰۰۰ ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰ × ۰٫۸۵ × ۰٫۹) = ۱۱۰۰۰ ÷ ۵۲۹ ≈ ۲۱ آمپر. پلاک موتورهای ۱۱ کیلووات معمولاً ۲۱ تا ۲۲ آمپر نشان میدهد. جدول کامل در تبدیل کیلووات به آمپر.

۲. ضریب قدرت و خازن
- S² = P² + Q²؛ cosφ = P ÷ S.
- خازن لازم: Qc = P × (tanφ۱ − tanφ۲).
- جریان خازن سهفاز: I = Q ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰)؛ هر ۱۰ کیلووار حدود ۱۴٫۴ آمپر.
مثال: کارگاه ۱۰۰ کیلووات با cosφ = ۰٫۷۵ که میخواهیم به ۰٫۹۵ برسد: tanφ۱ = ۰٫۸۸۲ و tanφ۲ = ۰٫۳۲۹، پس Q = ۱۰۰ × ۰٫۵۵۳ ≈ ۵۵ کیلووار. جریان کل از حدود ۱۹۲ آمپر (۱۰۰ ÷ ۰٫۷۵ = ۱۳۳ کیلوولتآمپر) به حدود ۱۵۲ آمپر (۱۰۵ کیلوولتآمپر) کم میشود. جزئیات در بانک خازنی و ضریب قدرت.
۳. افت ولتاژ
- سهفاز: ΔU = ۱٫۷۳ × L × I × cosφ × ρ ÷ S
- تکفاز: ΔU = ۲ × L × I × cosφ × ρ ÷ S (برای بار اهمی cosφ = ۱)
- L طول یکطرفه به متر، S سطح مقطع به میلیمتر مربع، ρ مس ≈ ۰٫۰۲۲۵ و آلومینیوم ≈ ۰٫۰۳۶ اهم·میلیمتر مربع بر متر.
مثال: ۶۰ آمپر، ۱۰۰ متر، cosφ = ۰٫۸۵، کابل مسی ۱۶: ΔU = ۱٫۷۳ × ۱۰۰ × ۶۰ × ۰٫۸۵ × ۰٫۰۲۲۵ ÷ ۱۶ ≈ ۱۲٫۴ ولت = ۳٫۱ درصد. با کابل ۲۵: حدود ۷٫۹ ولت = ۲ درصد. فرمول با اثر راکتانس در کابلهای بزرگ دقیقتر است. مثالهای بیشتر در مثالهای افت ولتاژ.

۴. مقاومت و تلفات کابل
- مقاومت یک هادی: R = ρ × L ÷ S
- تلفات سهفاز: P = ۳ × I² × R
مثال: همان کابل ۱۶ با ۱۰۰ متر: R = ۰٫۰۲۲۵ × ۱۰۰ ÷ ۱۶ ≈ ۰٫۱۴ اهم. تلفات در ۶۰ آمپر: ۳ × ۳۶۰۰ × ۰٫۱۴ ≈ ۱٫۵ کیلووات. با کار ۲۰۰۰ ساعت در سال، حدود ۳۰۰۰ کیلوواتساعت تلف میشود؛ با کابل ۲۵ حدود یکسوم آن کمتر میشود. این محاسبه نشان میدهد چرا گاهی کابل بزرگتر در چند سال هزینهٔ خودش را برمیگرداند.
۵. ضرایب تصحیح جریان مجاز
جریان مجاز واقعی = جریان جدول × ضریب دما × ضریب گروهبندی × ضرایب دیگر.
| شرط | ضریب نمونه |
|---|---|
| دمای محیط ۳۵ / ۴۰ / ۴۵ درجه (XLPE) | ۰٫۹۴ / ۰٫۸۷ / ۰٫۷۹ |
| دو / سه / چهار کابل چسبیده | ۰٫۸۰ / ۰٫۷۰ / ۰٫۶۵ |
مثال: کابل ۴×۳۵ با جریان جدول ۱۳۵ آمپر، در ۴۰ درجه و کنار دو کابل دیگر: ۱۳۵ × ۰٫۸۷ × ۰٫۷۰ ≈ ۸۲ آمپر. جزئیات در ضریب گروهبندی سینی کابل.
۶. ترانس و اتصال کوتاه
- جریان نامی ترانس: In = S ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰)؛ هر ۱۰۰ کیلوولتآمپر حدود ۱۴۴ آمپر.
- جریان اتصال کوتاه تقریبی سر ترانس: Isc ≈ In ÷ uk (uk معمولاً ۴ درصد تا ۶۳۰ کیلوولتآمپر و ۶ درصد بالاتر).
مثال: ترانس ۴۰۰ کیلوولتآمپر: In ≈ ۵۷۷ آمپر و Isc ≈ ۵۷۷ ÷ ۰٫۰۴ ≈ ۱۴٫۴ کیلوآمپر. پس قدرت قطع کلید اصلی کنار ترانس باید بیشتر از این باشد. فاصله و کابل این جریان را کم میکنند (تخمین جریان اتصال کوتاه، انتخاب ترانس).

۷. سایز هادی ارت
| سطح مقطع فاز S | حداقل هادی ارت همجنس |
|---|---|
| تا ۱۶ | برابر S |
| ۱۶ تا ۳۵ | ۱۶ |
| بیشتر از ۳۵ | S ÷ ۲ |
جزئیات در سایز هادی ارت.
۸. دور و گشتاور موتور
- دور سنکرون: n = ۱۲۰ × f ÷ p (p تعداد قطب)؛ در ۵۰ هرتز: ۲ قطب ۳۰۰۰، ۴ قطب ۱۵۰۰، ۶ قطب ۱۰۰۰ دور.
- لغزش: s = (ns − n) ÷ ns
- گشتاور: T (نیوتنمتر) = ۹۵۵۰ × P (کیلووات) ÷ n (دور در دقیقه)
مثال: موتور ۱۱ کیلووات با ۱۴۶۰ دور: T = ۹۵۵۰ × ۱۱ ÷ ۱۴۶۰ ≈ ۷۲ نیوتنمتر و لغزش (۱۵۰۰ − ۱۴۶۰) ÷ ۱۵۰۰ ≈ ۲٫۷ درصد.

۹. انرژی و هزینه
- انرژی (کیلوواتساعت) = توان (کیلووات) × ساعت کار × ضریب بار
- هزینه = انرژی × نرخ هر کیلوواتساعت طبق تعرفهٔ مصرفکننده
مثال: کمپرسور ۲۲ کیلووات با ضریب بار ۷۰ درصد، ۱۶ ساعت در روز و ۲۵ روز در ماه: ۲۲ × ۰٫۷ × ۱۶ × ۲۵ = ۶۱۶۰ کیلوواتساعت در ماه. هر درصد کاهش آن، حدود ۶۰ کیلوواتساعت است.
۱۰. جدول خلاصه
| میخواهید | فرمول |
|---|---|
| جریان سهفاز | P ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰ × cosφ) |
| جریان تکفاز | P ÷ (۲۳۰ × cosφ) |
| خازن | P × (tanφ۱ − tanφ۲) |
| افت ولتاژ سهفاز | ۱٫۷۳ × L × I × cosφ × ρ ÷ S |
| تلفات کابل | ۳ × I² × ρ × L ÷ S |
| جریان ترانس | S ÷ (۱٫۷۳ × ۴۰۰) |
| اتصال کوتاه | In ÷ uk |
| گشتاور | ۹۵۵۰ × P ÷ n |
انتخاب کابل و کلید بر اساس این عددها در راهنمای سطح مقطع کابل و راهنمای انتخاب کلید آمده است؛ کابل اصلی بر اساس دیماند در کابل و کلید اصلی بر اساس دیماند.
خرید از تک جریان
پس از محاسبه، کابل مسی، کابل آلومینیومی و کلیدهای حفاظتی را در فروشگاه ببینید. عددهای پروژه را بفرستید تا محاسبه را با شما کنترل کنیم.
ماشینحساب انتخاب کابل
بار، طول مسیر و نوع مدار را وارد کنید تا کوچکترین سطح مقطع مسی مناسب، با کنترل افت ولتاژ، پیشنهاد شود (تقریبی؛ برای پروژهها طراح بررسی کند).
تحمل جریان هر سایز از جدول رایج بازار گرفته شده است و افت ولتاژ با مقاومت مس (۰٫۰۲۲۵) و آلومینیوم (۰٫۰۳۶ اهم·میلیمتر مربع بر متر) برای طول دقیق مسیر حساب میشود: تکفاز ۲۲۰ ولت و سهفاز ۳۸۰ ولت، حداکثر ۵٪، ضریب توان ۰٫۹. نتیجه برای انتخاب اولیه است؛ طراحی نهایی را مهندس ناظر تأیید میکند. کابلهای کنار هم یا در یک لوله ظرفیت کمتری دارند.
محصولات مرتبط
پرسشهای پرتکرار
چرا در فرمول سهفاز ۱٫۷۳ میآید؟
۱٫۷۳ جذر ۳ است و نسبت ولتاژ خط به ولتاژ فاز در سیستم سهفاز متعادل.
ρ مس ۰٫۰۱۷۵ است یا ۰٫۰۲۲۵؟
۰٫۰۱۷۵ در ۲۰ درجه است؛ برای کابل گرم در حال کار، حدود ۰٫۰۲۲۵ واقعبینانهتر است.
افت ولتاژ مجاز چقدر است؟
معمولاً حدود ۳ درصد برای روشنایی و ۵ درصد برای سایر مصارف، طبق مقررات و طراحی پروژه.
چرا قاعدهٔ هر کیلووات ۲ آمپر تقریبی است؟
چون به ضریب قدرت و راندمان موتور بستگی دارد؛ برای موتورهای کوچک جریان هر کیلووات بیشتر است.
کیلوواتساعت و کیلووارساعت چه فرقی دارند؟
اولی انرژی مفید و دومی انرژی راکتیو است که اگر از حد بگذرد، در قبض صنعتی جریمه دارد.
این فرمولها جایگزین محاسبهٔ طراح است؟
نه؛ برای تخمین و کنترل سریعاند. پروژههای بزرگ نیاز به طراحی کامل و نرمافزار دارند.













