وبلاگ
رلهٔ کنترل فاز: حفاظت موتور در برابر قطع فاز، جابه‌جایی فاز و ولتاژ نامتعادل
رله کنترل فاز، پاسخ کوتاه: رلهٔ کنترل فاز قطع فاز، جابه‌جایی ترتیب فازها، ولتاژ کم یا زیاد و در برخی مدل‌ها عدم تعادل را تشخیص میدهد و با قطع مدار فرمان کنتاکتور، موتور را خاموش میکند. برای پمپ‌ها، کمپرسورها و موتورهایی که چرخش برعکس یا کار دوفاز به آن‌ها آسیب می‌زند ضروری است.
فهرست مطالب
موتور سهفاز با قطع یک فاز (تک‌فاز شدن) در چند دقیقه می‌سوزد و با جابهجا شدن دو فاز برعکس میچرخد. این اتفاق‌ها در شبکه‌های توزیع، پس از تعمیرات یا با سوختن یک فیوز رایج است. رلهٔ کنترل فاز ارزان‌ترین بیمهٔ موتورها و دستگاه‌های سهفاز است. در این مقاله کاربرد، اتصال و تنظیم آن را توضیح می‌دهیم.
چه چیزهایی را تشخیص میدهد؟
| عیب | خطر |
|---|---|
| قطع یک فاز | موتور با دو فاز جریان زیاد می‌کشد و می‌سوزد |
| توالی اشتباه فاز | چرخش معکوس موتور |
| ولتاژ کم | جریان بیشتر و داغ شدن موتور |
| ولتاژ زیاد | آسیب به عایق و تجهیزات الکترونیکی |
| عدم تعادل ولتاژ | گرمای اضافهٔ موتور حتی با عدم تعادل کم |
همهٔ مدل‌ها همهٔ این توابع را ندارند؛ در مشخصات ببینید.
اتصال
- ورودیهای سنجش (L1، L2، L3 و در برخی مدل‌ها N) را بعد از کلید اصلی به سه فاز وصل کنید.
- کنتاکت خروجی (معمولاً باز-در-حالت-سالم) را بهصورت سری در مدار بوبین کنتاکتور یا مدار استاپ ببندید.
- با عیب، کنتاکت باز و کنتاکتور قطع میشود؛ موتور تا رفع عیب روشن نمی‌شود.
در تابلوهای چندموتوره، یک رلهٔ کنترل فاز روی مدار فرمان مشترک همهٔ موتورها کافی است (تجهیزات تابلو صنعتی).
تنظیم‌ها
- حد ولتاژ کم و زیاد: متناسب با تحمل موتورها و نوسان معمول شبکهٔ محل.
- عدم تعادل: درصد مجاز اختلاف فازها.
- تأخیر: چند ثانیه تا نوسان‌های لحظه‌ای باعث قطع نشوند.
کجا ضروری است؟
- پمپ‌های آب و شناور (کابل پمپ شناور)؛
- آسانسور و بالابر؛
- کمپرسورهای اسکرو و سردخانه؛
- نوار نقاله و هر دستگاهی که چرخش معکوس خطرناک است؛
- موتورخانه‌های ساختمان.
در کنار بیمتال
بیمتال یا کلید حرارتی اضافهجریان را با تأخیر حرارتی تشخیص میدهد؛ کنترل فاز علت‌های شبکه را پیش از آسیب. این دو مکمل هم‌اند (کلید حرارتی و بیمتال).
تنظیم‌های پیشنهادی رایج
| تنظیم | محدودهٔ رایج | نکته |
|---|---|---|
| ولتاژ کم | حدود ۸۵ تا ۹۰٪ ولتاژ نامی (مثلاً ۳۴۰ V) | برای پمپ‌ها و کمپرسورها مهم‌تر |
| ولتاژ زیاد | حدود ۱۱۰٪ (مثلاً ۴۲۰ V) | — |
| عدم تعادل | حدود ۵ تا ۱۰٪ | عدد کمتر حساس‌تر |
| تأخیر قطع | چند ثانیه | تا افت‌های لحظه‌ای راه‌اندازی، قطع ایجاد نکند |
| تأخیر وصل دوباره | چند ثانیه تا چند دقیقه | برای کمپرسورها طولانی‌تر |
کنتاکت رله را سری با بوبین کنتاکتور ببندید تا با خطا فرمان قطع شود. مجموعهٔ حفاظت‌های موتور در راهنمای الکتروموتور.
عیب‌یابی: رلهٔ کنترل فاز وصل نمی‌کند یا مدام قطع میکند
| علامت | علت محتمل | بررسی |
|---|---|---|
| چراغ خطای توالی روشن است | ترتیب فازها برعکس است | جای دو فاز را در ورودی تابلو عوض کنید (نه فقط در رله)، سپس جهت چرخش موتور را چک کنید |
| هنگام راه‌اندازی موتور قطع میکند | افت ولتاژ لحظه‌ای بیشتر از تنظیم، تأخیر کم | تأخیر را کمی بیشتر کنید و افت ولتاژ کابل را بسنجید |
| در ساعات پرمصرف قطع میکند | ولتاژ شبکه پایین یا نامتعادل است | ولتاژ سه فاز را اندازه بگیرید؛ آستانهٔ کمبود ولتاژ را بی‌دلیل بالا نگذارید |
| هیچ چراغی روشن نیست | تغذیهٔ رله یا فیوز فرمان قطع است | ولتاژ ترمینال‌های ورودی رله را اندازه بگیرید |
| رله وصل است ولی موتور نمی‌چرخد | کنتاکت خروجی در مدار بوبین کنتاکتور درست سیم‌بندی نشده | کنتاکت NO رله باید سری با مدار بوبین باشد |
اندازه‌گیری در تابلوی برق‌دار فقط توسط برق‌کار صلاحیت‌دار انجام شود. اگر عدم تعادل ولتاژ از حدود ۲٪ بیشتر است، علت را در شبکه یا بارهای تک‌فاز پیدا کنید؛ حفاظت کامل موتور در راهنمای موتور الکتریکی.
خرید از تک جریان
تجهیزات کنترل و راه‌اندازی موتور را در تک جریان ببینید. برای تابلوهای موتورخانه، فهرست موتورها را بفرستید تا تجهیزات حفاظتی را پیش‌فاکتور کنیم.
محصولات مرتبط
پرسش‌های پرتکرار
رلهٔ کنترل فاز چه کاری میکند؟
سه فاز ورودی را دائم میسنجد و اگر یک فاز قطع شود، ترتیب فازها عوض شود یا ولتاژ از حد مجاز خارج یا نامتعادل شود، کنتاکت خروجی آن مدار فرمان را قطع میکند.
بیمتال جای کنترل فاز را نمیگیرد؟
بیمتال با گرم شدن ناشی از اضافهجریان عمل میکند و ممکن است با تأخیر؛ کنترل فاز قطع فاز و توالی اشتباه را پیش از روشن شدن موتور هم تشخیص میدهد. هر دو با هم بهتر است.
کنترل فاز را کجای مدار ببندیم؟
ورودیهای سنجش به سه فاز (پس از کلید اصلی) و کنتاکت خروجی بهصورت سری در مدار بوبین کنتاکتور یا مدار استاپ.
توالی فاز چرا مهم است؟
با جابهجا شدن دو فاز، موتور سهفاز برعکس میچرخد؛ برای پمپ، کمپرسور اسکرو، آسانسور و نوار نقاله خطرناک یا مخرب است.
رلهٔ کنترل فاز را میشود برای کل تابلو گذاشت؟
بله؛ در ورودی تابلو، کل مدار فرمان را قطع میکند. برای موتورهای حساس، رله در فیدر هر موتور دقیقتر است.
رله قطع فاز سمت بار (بعد از کنتاکتور) را تشخیص میدهد؟
فقط اگر بعد از کنتاکتور نصب شده باشد یا مدل مخصوص آن باشد؛ معمولاً ورودی تابلو را می‌بیند.
