کابل خودنگهدار (ABC) چیست؟ انتخاب سطح مقطع برای انشعاب هوایی

برای رساندن برق به ساختمان، انبار یا کارگاه از تیر یا پایهٔ شبکه، کابل خودنگهدار آلومینیومی (ABC) یکی از رایج‌ترین انتخاب‌هاست. در این مقاله می‌خوانید این کابل چیست، اندازه‌های موجود در فروشگاه تک جریان را چطور بخوانید، سطح مقطع را چگونه با جریان و افت ولتاژ انتخاب کنید (با دو مثال عددی) و برای اتصال و سفارش چه نکته‌هایی را در نظر بگیرید. تصویر بزرگ‌تر کابل آلومینیوم، از زمینی تا هوایی، در راهنمای کابل آلومینیوم و کابل خودنگهدار ABC آمده است.

کابل خودنگهدار ABC چیست؟

ABC مخفف «Aerial Bundled Cable» است: چند هادی عایق‌دار آلومینیومی که به‌صورت تابیده کنار هم قرار گرفته‌اند و بدون کابل نگهدارندهٔ جدا، خودشان را روی مهار و بست نگه می‌دارند. طبق مشخصات فروشگاه، کابل‌های ABC تک جریان با کد ABC-NA2X عرضه می‌شوند: هادی آلومینیوم کلاس ۲، عایق XLPE، بدون روکش کلی، ولتاژ نامی ۰٫۶/۱ کیلوولت، نصب هوایی روی شبکهٔ توزیع و کاربرد «شبکهٔ توزیع هوایی و انشعاب برق»؛ برند اعتماد کابل، ساخت ایران. این کابل دفنی نیست؛ برای مسیر زیرخاکی کابل زمینی NAYY یا NA2XY از دستهٔ کابل برق آلومینیومی مناسب است.

۹ سایز موجود و طرز خواندن آن‌ها

فروشگاه سایز را به شکل «A+B×n» می‌نویسد. توضیح محصولات نشان می‌دهد این یعنی n رشته با سطح مقطع B به‌علاوهٔ یک رشته با سطح مقطع A؛ مثلاً «۱۶+۲۵×۲» یعنی دو رشتهٔ ۲۵ و یک رشتهٔ ۱۶ میلی‌متر مربعی (سه رشته)، و «۱۶+۱۶×۳» یعنی سه رشته ۱۶ و یک رشتهٔ ۱۶ (چهار رشته). همهٔ سایزها هنگام تنظیم این مقاله، ۱۲ مهر ۱۴۰۵، موجود بودند و قیمت‌ها هر متر است؛ هزینهٔ ۳ درصدی برش و بسته‌بندی مجدد، طبق توضیح فروشگاه، در قیمت پایه نیست و قیمت و موجودی را پیش از سفارش دوباره بپرسید.

همهٔ سایزها را در دستهٔ کابل خودنگهدار آلومینیومی ببینید. فروشگاه نقش هر رشته را (فاز، نول، نگهدارنده) برای هر سایز ثبت نکرده و توضیح می‌دهد رشتهٔ کوچک‌تر بدون دیتاشیت و رنگ‌بندی سازنده به‌عنوان ارت فرض نشده است؛ پس نقش رشته‌ها را از دیتاشیت یا نماینده بگیرید، نه از حدس.

سطح مقطع را چطور انتخاب کنیم؟

فروشگاه برای این کابل‌ها جریان مجاز ثبت نکرده و تأکید می‌کند ظرفیت واقعی به شیوهٔ نصب، دمای محیط، طول مسیر، افت ولتاژ و تجمع کابل‌ها بستگی دارد. روش انتخاب چهار قدم دارد:

1. جریان بار را حساب کنید. تکفاز: توان بر ولتاژ ۲۳۰؛ سه‌فاز: توان بر ۱٫۷۳ برابر ۴۰۰ (با ضریب توان). برای رشد آینده ۲۰ تا ۳۰ درصد اضافه کنید.
2. جریان مجاز را از دیتاشیت بخوانید و سایزی را بگیرید که با شرایط واقعی نصب بیشتر از جریان بار باشد.
3. افت ولتاژ را بسنجید. مسیر هوایی اغلب طولانی است. با مقاومت ویژهٔ آلومینیوم حدود ۰٫۰۳۶ اهم‌میلی‌متر مربع بر متر (همان عددی که در راهنمای انتخاب سطح مقطع آمده): تکفاز ΔV = ۲ × ۰٫۰۳۶ × طول × جریان ÷ سطح مقطع؛ سه‌فاز ΔV = ۱٫۷۳ × ۰٫۰۳۶ × طول × جریان ÷ سطح مقطع. افت معمولاً تا ۳ تا ۵ درصد پذیرفته می‌شود؛ حد دقیق را طراح پروژه تعیین می‌کند. ماشین‌حساب انتخاب کابل هم همین کار را انجام می‌دهد.
4. کلید را با کابل هماهنگ کنید؛ آمپر کلید نباید از جریان مجاز کابل بیشتر باشد (راهنمای انتخاب کلید تابلو).

مثال ۱: انشعاب تکفاز ۶۰ متری

بار ۳۲ آمپر و سایز «۲۵+۲۵×۱» (دو رشتهٔ ۲۵): ΔV = ۲ × ۰٫۰۳۶ × ۶۰ × ۳۲ ÷ ۲۵ ≈ ۵٫۵ ولت، یعنی حدود ۲٫۴ درصد از ۲۳۰ ولت. افت قابل‌قبول است و قدم بعد کنترل جریان مجاز ۲۵ میلی‌متر مربع در دیتاشیت است.

مثال ۲: انشعاب سه‌فاز ۵۰ متری

بار ۴۰ آمپر و سایز «۱۶+۱۶×۳» (سه رشتهٔ ۱۶ برای فازها): ΔV = ۱٫۷۳ × ۰٫۰۳۶ × ۵۰ × ۴۰ ÷ ۱۶ ≈ ۷٫۸ ولت، حدود ۱٫۹ درصد از ۴۰۰ ولت. این اعداد ساده‌شده‌اند؛ مقدار واقعی به دما و ضریب توان هم وابسته است و جریان مجاز ۱۶ میلی‌متر مربع باید از دیتاشیت تأیید شود.

اگر افت یا جریان از حد گذشت، یک سایز بزرگ‌تر بگیرید. برای طول‌های بلند، افت ولتاژ معمولاً سایز را تعیین می‌کند نه جریان.

اتصال آلومینیوم به تابلو و کابل مسی

آلومینیوم اکسید می‌شود و زیر فشار شل می‌شود؛ اتصال بد نقطهٔ گرم و آتش‌سوزی می‌سازد. هادی آلومینیوم را فقط با کابلشو یا ترمینال مخصوص آلومینیوم یا بی‌متال وصل کنید، سطح هادی را پیش از پرس تمیز کنید و پرس را با قالب درست و گشتاور سازنده انجام دهید؛ آلومینیوم لخت را زیر ترمینال فقط‌مسی نبندید. فروشگاه «موف بی‌متال سایز ۱۶» و سایز ۳۲ دارد که در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ موجود نبودند؛ برای سایزهای دیگر و برای کلمپ و مفصل ABC از فروشگاه استعلام بگیرید.

ABC یا کابل زمینی؟

اگر مسیر از پایهٔ شبکه تا ساختمان هوایی و باز است، ABC چون به‌صورت یک دسته تابیده است، بدون سینی و بدون کندن زمین اجرا می‌شود. اگر مسیر از خیابان یا حیاط و زیر خاک می‌گذرد یا محیط برای نصب هوایی مجاز نیست، کابل زمینی NAYY (عایق PVC) یا NA2XY (عایق XLPE) را در نظر بگیرید؛ فروشگاه هر دو را در سایزهای متنوع دارد. تفاوت کدها را در راهنمای کابل آلومینیوم مرور کنید.

نصب روی شبکهٔ هوایی کار پیمانکار مجاز و هماهنگ با شرکت توزیع برق است؛ ارتفاع، فاصله از ساختمان، مهار و بست‌ها را ضوابط آن شرکت تعیین می‌کند و این مقاله آموزش نصب نیست. حتی اگر خودتان فقط کابل را سفارش می‌دهید، نقشهٔ مسیر و بار را پیش از خرید با پیمانکار نهایی کنید تا طول و سایز درست گرفته شود.

اشتباه‌های رایج

• انتخاب سایز فقط از روی جریان بدون محاسبهٔ افت ولتاژ مسیر.
• دفن کردن کابل ABC؛ نصب آن هوایی است.
• فرض کردن نقش رشته‌ها (مثلاً رشتهٔ کوچک‌تر ارت است).
• اتصال آلومینیوم لخت به ترمینال مسی.
• مقایسهٔ قیمت‌ها بدون هزینهٔ برش و موجودی روز.

چک‌لیست سفارش

1. تکفاز یا سه‌فاز، جریان بار و طول مسیر را بنویسید.
2. سایز را از دیتاشیت و افت ولتاژ تعیین کنید.
3. نقش رشته‌ها و جریان مجاز را از نماینده یا دیتاشیت بپرسید.
4. کابلشو و ترمینال سازگار با آلومینیوم را همراه سفارش کنید.
5. موجودی، قیمت روز و هزینهٔ برش را تأیید بگیرید.

برای مقایسهٔ انواع کابل آلومینیوم و ساختار کامل انتخاب، راهنمای کابل آلومینیوم و کابل خودنگهدار ABC را بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

کابل خودنگهدار ABC را می‌شود زیر خاک برد؟

خیر. کاربرد ثبت‌شدهٔ آن نصب هوایی روی شبکهٔ توزیع است. برای مسیر زیرخاکی کابل زمینی بخواهید.

ولتاژ نامی کابل ABC فروشگاه چقدر است؟

۰٫۶/۱ کیلوولت برای هر ۹ سایز.

رشتهٔ کوچک‌تر ارت است؟

فروشگاه آن را ارت فرض نمی‌کند. نقش هر رشته را از دیتاشیت سازنده بگیرید.

جریان مجاز ۱۶+۲۵×۲ چقدر است؟

فروشگاه عدد ثبت نکرده است. جریان را از دیتاشیت همان کد و با لحاظ شرایط نصب بخوانید و با افت ولتاژ مسیر کنترل کنید.

قیمت هر متر ABC چقدر است؟

در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ از ۹۱٬۴۰۰ تومان برای «۱۰+۱۰×۱» تا ۳۲۰٬۹۰۰ تومان برای «۱۶+۱۶×۴» بود؛ هزینهٔ ۳ درصد برش جدا حساب می‌شود.

برای اتصال کابل آلومینیوم چه لازم است؟

کابلشو یا موف بی‌متال مناسب آلومینیوم، پرس درست و سطح تمیز؛ موف بی‌متال ۱۶ و ۳۲ در فروشگاه ثبت است ولی در آن روز موجود نبود.