هماهنگی حفاظتی (سلکتیویتی) کلیدها: چطور فقط کلید مدار معیوب قطع کند؟
سلکتیویتی کلید اتوماتیک، پاسخ کوتاه: سلکتیویتی یعنی هنگام اتصالی فقط نزدیکترین کلید بالادست به عیب قطع کند و بقیهٔ کارخانه برق داشته باشد. برای این کار کلید بالادست باید جریان نامی و تنظیم بزرگ‌تر و در صورت لزوم تأخیر زمانی داشته باشد؛ سازندگان جدولهای سلکتیویتی برای ترکیب کلیدهای خود منتشر میکنند.
فهرست مطالب
تصور کنید یک دستگاه در خط تولید اتصال کوتاه میکند و به‌جای کلید همان دستگاه، کلید اصلی کارخانه قطع میشود و همه‌چیز می‌خوابد. این یعنی نبود سلکتیویتی. در این مقاله اصول هماهنگی حفاظتی را به زبان ساده و با قواعد کاربردی توضیح می‌دهیم. جایگاه کلیدها در تابلو در راهنمای انتخاب کلید تابلو برق آمده است.
سلکتیویتی کامل و جزئی
- کامل: برای هر جریان خطایی تا حداکثر ممکن در محل، فقط کلید پاییندست قطع میکند.
- جزئی: تا یک جریان مشخص (حد سلکتیویتی) فقط پاییندست قطع میکند؛ بالاتر از آن ممکن است هر دو قطع کنند.
در عمل، سلکتیویتی جزئی تا حد جریان اتصال کوتاه محتمل در همان نقطه، کافی است.
سه روش
| روش | اساس | کجا کار میکند |
|---|---|---|
| جریانی | حد قطع آنی بالادست بزرگ‌تر از حداکثر جریان خطای پاییندست | وقتی بین دو کلید کابل بلند یا تفاوت آمپر زیاد است |
| زمانی | بالادست با تأخیر عمدی قطع میکند | بالادست ACB یا MCCB با رلهٔ الکترونیکی و تحمل کوتاه‌مدت |
| انرژی | کلید پاییندست محدودکنندهٔ جریان آن‌قدر سریع قطع میکند که بالادست تحریک نمی‌شود | ترکیب‌های آزمایش‌شده در جدول سازنده |
اضافهبار: ساده
در اضافهبار، منحنیهای حرارتی کلیدها با فاصلهٔ کافی از هم، سلکتیویتی را تقریباً تضمین میکنند. قاعدهٔ سرانگشتی: آمپر (یا Ir) کلید بالادست دستکم حدود ۱٫۶ برابر بزرگ‌ترین کلید پاییندست. برای فیوزهای gG هم نسبت ۱٫۶ به ۱ رایج است.
اتصال کوتاه: بخش سخت
در اتصال کوتاه، جریان آن‌قدر بزرگ است که ممکن است از حد قطع آنی هر دو کلید بالاتر برود و هر دو هم‌زمان قطع کنند. برای اطمینان:
- جریان اتصال کوتاه محتمل در محل کلید پاییندست را تخمین بزنید (ظرفیت قطع و Icu).
- در جدول سلکتیویتی سازنده، ترکیب دو کلید را پیدا کنید و حد سلکتیویتی را بخوانید.
- اگر حد سلکتیویتی از جریان خطای محتمل کمتر است، کلید بالادست بزرگ‌تر، با رلهٔ الکترونیکی و تأخیر کوتاه‌مدت، یا ترکیب دیگری انتخاب کنید.
قواعد عملی برای تابلوهای معمول
- کلیدهای هر مسیر (اصلی، فرعی، مدار) را تا جای ممکن از یک برند و سری بگیرید تا جدول سلکتیویتی داشته باشید.
- بین MCBهای ۱۶ آمپر مدارها و کلید ورودی ۶۳ آمپر تابلو فرعی، معمولاً سلکتیویتی جزئی برقرار است؛ در تابلوهای حساس، مقدار آن را از جدول بخوانید.
- در تابلو اصلی با ورودی ACB، تأخیر کوتاه‌مدت (S) را طوری تنظیم کنید که از زمان قطع بزرگ‌ترین MCCB خروجی بیشتر باشد.
- محافظ جان‌های سری را با نوع سلکتیو (S) در بالادست هماهنگ کنید (محافظ جان صنعتی).
مثال عددی یک زنجیرهٔ سه‌سطحی
| سطح | کلید | تنظیم | هدف |
|---|---|---|---|
| ورودی تابلو اصلی | ACB یا MCCB ۶۳۰ A الکترونیکی | Ir ۶۰۰، تأخیر کوتاه (S) حدود ۰٫۲ تا ۰٫۳ s | صبر کند تا کلید پاییندست قطع کند |
| فیدر تابلو سالن | MCCB ۱۶۰ A | Ir ۱۲۵، آنی حدود ۱۰ برابر | قطع خطاهای کابل سالن |
| خروجی موتور یا روشنایی | MPCB یا MCB ۱۰ تا ۳۲ A | آنی سریع | قطع خطای خود مدار |
قاعدهٔ ساده: نسبت آمپر بالادست به پاییندست دستکم حدود ۱٫۶ تا ۲، و برای سلکتیویتی کامل در اتصال کوتاه، جدول سلکتیویتی سازنده. جایگاه کلیدها در راهنمای تابلو برق صنعتی.
خرید از تک جریان
کلیدهای مینیاتوری، اتوماتیک و هوایی را ببینید. برای طراحی تابلو، نقشهٔ تک‌خطی را بفرستید تا کلیدهای هم‌سری و سازگار را پیشنهاد کنیم.
محصولات مرتبط
فیوز مینیاتوری تک فاز ۳۲ آمپر برند AEG
فیوز مینیاتوری تک فاز ۳۲ آمپر برند AEG، ساخت توس فیوز، برای حفاظت مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه. تیپ قطع (B یا C) و قدرت قطع (۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر) را هنگام سفارش انتخاب کنید.
- واحد فروش: عدد
- تعداد پل: ۱ پل (تک فاز)
- جریان نامی: ۳۲ آمپر
- قدرت قطع: ۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر
- نکته انتخاب: تیپ B برای روشنایی و مصارف خانگی، تیپ C برای موتورها و مصارف صنعتی.
کلید اتوماتیک قابل تنظیم ۴۰۰ آمپر سه پل PNMA-400S برند PNS
- واحد فروش: عدد
- ساخت: ایران
- ضمانت: ضمانت سلامت و کیفیت ساخت
- نکته انتخاب: جریان بار، قدرت قطع موردنیاز، تعداد پل و نوع رله حفاظتی با محاسبات تابلو تطبیق داده شود.
فیوز مینیاتوری تک فاز ۲۵ آمپر برند AEG
فیوز مینیاتوری تک فاز ۲۵ آمپر برند AEG، ساخت توس فیوز، برای حفاظت مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه. تیپ قطع (B یا C) و قدرت قطع (۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر) را هنگام سفارش انتخاب کنید.
- واحد فروش: عدد
- تعداد پل: ۱ پل (تک فاز)
- جریان نامی: ۲۵ آمپر
- قدرت قطع: ۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر
- نکته انتخاب: تیپ B برای روشنایی و مصارف خانگی، تیپ C برای موتورها و مصارف صنعتی.
فیوز مینیاتوری تک فاز ۲۰ آمپر برند AEG
فیوز مینیاتوری تک فاز ۲۰ آمپر برند AEG، ساخت توس فیوز، برای حفاظت مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه. تیپ قطع (B یا C) و قدرت قطع (۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر) را هنگام سفارش انتخاب کنید.
- واحد فروش: عدد
- تعداد پل: ۱ پل (تک فاز)
- جریان نامی: ۲۰ آمپر
- قدرت قطع: ۴٫۵ کیلوآمپر یا ۶ کیلوآمپر
- نکته انتخاب: تیپ B برای روشنایی و مصارف خانگی، تیپ C برای موتورها و مصارف صنعتی.
پرسش‌های پرتکرار
سلکتیویتی یعنی چه؟
یعنی هنگام خطا فقط نزدیکترین کلید بالادست به محل خطا قطع کند و بقیهٔ سیستم برقدار بماند.
آمپر کلید بالادست چند برابر پاییندست باشد؟
قاعدهٔ تقریبی برای اضافهبار، دستکم حدود ۱٫۶ برابر است؛ ولی برای اتصال کوتاه، فقط جدولهای سلکتیویتی سازنده اطمینان میدهند.
چرا کلیدهای یک برند سلکتیویتی بهتری دارند؟
سازندهها ترکیب کلیدهای خودشان را آزمایش کرده و جدول سلکتیویتی منتشر میکنند؛ برای ترکیب برندهای مختلف چنین دادهای معمولاً وجود ندارد.
سلکتیویتی زمانی چیست؟
کلید بالادست عمداً با تأخیر کوتاه (چند صدم تا چند دهم ثانیه) قطع میکند تا کلید پاییندست فرصت قطع داشته باشد؛ این کار به کلیدی با تحمل کوتاه‌مدت بالا مثل ACB نیاز دارد.
فیوز و کلید را میشود با هم هماهنگ کرد؟
بله؛ با منحنیهای زمان-جریان هر دو. فیوز gG بالادست و MCB پاییندست رایج است، به شرط فاصلهٔ کافی آمپر.
سلکتیویتی جزئی یعنی چه؟
تا جریان خطای مشخصی فقط کلید پاییندست قطع میکند و بالاتر از آن ممکن است هر دو قطع کنند؛ آن جریان در جدول سازنده آمده است.
